آن به سوى قندهار رفت . اهالى آن شهر تسليم وى شدند و پس از آن بود كه « روى زد و سر منبر به اسم سامى خسرو ديندار و القاب گرامى ائمهء اخيار صلوات الله عليهم تزيين و تشريف داده قبول دين مرتضوى و انقياد امر علوى بر مدارج فلاح و مسالك صلاح رسانيدند . » « 1 » بايد دانست كه شاه طهماسب بيش از هر سلطان ديگرى از سلاطين صفويه در ترويج مذهب اماميه در ايران كوشيد و در اين راه علاوه بر استفاده از نيروى حكومت ، از تلاش‌هاى فرهنگى هم سود فراوانى برده ، شمار فراوانى از عالمان شيعهء عرب را از عراق به ايران فراخواند . بسيارى از اين افراد پيش از آن به ايران آمده بودند و تا اقصى نقاط شرق ايران ، مانند هرات ، رفته بودند . نمونهء آن شيخ حسين بن عبد الصمد - پدر شيخ بهايى - بود كه در روزگار همين پادشاه ، به هدف رواج تشيع در هرات ، شيخ الاسلام آن شهر گرديد . به هر روى ، عالمان عرب مهاجر به ايران ، از مهم‌ترين عوامل بسط تشيع در ايران ، و نيز اصلاح تشيع صوفيانه به تشيع فقيهانه هستند . نيز به دستور شاه طهماسب كتاب‌هاى زيادى در فضائل ائمه تأليف و ترجمه و ميان مردم منتشر شد . كافى است دربارهء كشف الغمه اربلى كه از بهترين آثار در زمينه شرح حال ائمه است بگوييم كه شاه سه بار به ترجمه آن دستور داد . « 2 » حملات بعدى ازبكان در زمان عبد الله خان در اواخر قرن دهم هجرى به فرماندهى عبد المؤمن خان صورت گرفت و سبب كشته شدن بسيارى از عالمان شيعه شد . در اين جريان ، پس از ورود ازبكان به مشهد ، شمارى از علما و صلحا به داخل روضهء مقدسه رفتند . از جملهء آن‌ها ملا عبد الله شوشترى بود كه « به چراغ‌خانه‌اى كه در دار السياده واقع است و محل روزنه و روشنايى ندارد مختفى گشته ، بدست ازبكان اسير گرديد » ملا عبد الله را به بخارا بردند . در آنجا وى از روى تقيه اظهار مذهب شافعى كرد ، با اين حال علماى بخارا اصرار كردند كه او تقيه كرده و بايد كشته شود . به همين دليل او را در ميدانى در بخارا كشتند و جسدش را سوزاندند . در برخى از منابع دورهء صفوى از وى به عنوان شهيد ثالث ياد شده و گفته شده در بلخ به قتل رسيد . « 3 » در اين حمله « تا مدت يك هفته ، مدار آن بىدينان بر قتل و غزا و نهب و يغما بود » به طورى كه « پنج هزار و هفتصد كس در آستانه و آن حوالى به قتل آمده بودند . » « 4 » به نقل قمى « در آن واقعه بسيارى از صلحا و فضلا خصوصا مولانا محمد

--> ( 1 ) . همان ، ج 1 ، ص 271 ( 2 ) . نگاه كنيد به : جعفريان ، رسول ، علىّ بن عيسى اربلى و كشف الغمه ، ص 71 ( 3 ) . قمى ، قاضى احمد ، همان ، ج 1 ، ص 898 - 899 ( در آنجا گفته شده كه در بلخ كشته شد ) افندى ، همان ، ج 3 ، صص 248 - 253 ، و نك : 195 ؛ واله اصفهانى ، خلد برين ، ص 431 ( 4 ) . قمى ، قاضى احمد ، همان ، ج 2 ، ص 898